Reportage

Gepubliceerd op 31 maart 2014 | door Miriam Bosman

Cultuureducatie voor het voetlicht tijdens bijeenkomst in de Balie

De Russische schrijver Tsjechov zou het ooit al gezegd hebben: “Je ontwikkelen in de kunst is je ontwikkelen als mens”. Het is een opmerking uit het publiek dat zich op 26 maart heeft verzameld in een zaaltje bij het Leidseplein in Amsterdam, waar een avond lang wordt gepraat over “creativiteit en het belang van kunst- en cultuuronderwijs”. Gastsprekers zijn hoogleraar Barend van Heusden en natuurkundedocent Dick van der Wateren. In de loop van de avond blijkt dat beide sprekers een passie voor het onderwerp delen, maar hier en daar verschillende conclusies trekken. De toehoorders, vooral medewerkers van onderwijs- en kunstinstellingen, zijn getuige van twee korte lezingen, gevolgd door een pittig gesprek dat wordt gevoed door vragen uit de zaal.

Vraagstuk

Als “gids” van de avond legt gespreksleider Felix Rottenberg het nog maar eens uit: het vak van onderwijzer is het belangrijkste beroep dat er bestaat. Onderwijs voedt de geesten van de volgende generaties. Maar hoe bereiden we ons voor op de komende generatiewisselingen? Voor eerste spreker Dick van der Wateren is het stimuleren van de creativiteit van leerlingen de sleutel tot dat vraagstuk. Creativiteit is volgens van der Wateren een aangeboren eigenschap, die is terug te vinden in kunst, cultuur en wetenschap. De mens heeft het nodig om te overleven, wat betekent dat kunst- en cultuureducatie nooit mag worden gereduceerd tot versierselen bij de rest van het onderwijs.

Onderwijspraktijk

De Balie_ vd Wateren-gemiddeldVan der Wateren laat zich inspireren door onderwijswetenschappers als Ken Robinson. Hij maakt gebruik van Robinson’s uitwerking van het begrip creativiteit (waarbinnen menselijke eigenschappen als nieuwsgierigheid en fantasie gepaard gaan met discipline en volharding), maar lijkt toch vooral beïnvloed te zijn door ervaringen uit zijn eigen onderwijspraktijk. Zo vraagt hij zich af hoe hij de soms passieve pré-pubers in zijn natuurkundeklas kan uitdagen. Hij concludeert dat actief stimuleren van de creativiteit leerlingen prikkelt en hen helpt om grenzen over te gaan, en is beslist van mening dat het bevorderend werkt op een positieve levenshouding bij komende generaties.

Wetenschappelijke context

De tweede gastspreker van de avond is minder stellig. Barend van Heusden is als hoogleraar Cultuur en Cognitie iemand die uitleg geeft, en niet per se oproept tot acties. Zo weet hij de lamlendige pubers die Dick van der Wateren beschrijft direct in een wetenschappelijke context te plaatsen. Kinderen van die leeftijd zouden (tijdelijk) geremd zijn in hun creativiteit door alle keuzes waar ze in hun leeftijdsfase opeens voor komen te staan. Bepalen bij welke sociale groep ze gaan horen slokt al veel aandacht op. Dat maakt dat er tijdelijk gesnoeid moet worden in het aanbieden van bepaalde groeimogelijkheden. Van Heusden lijkt te suggereren dat bij het creatief stimuleren van deze kinderen soms juist even pas op de plaats moet worden gemaakt.

Proces

In het hoorcollege dat volgt legt hij aan de hand van schema’s uit welke basisvaardigheden centraal staan op het vlak van cultureel bewustzijn. Het gaat om concrete vaardigheden (waarnemen en verbeelden) en abstracte (conceptualiseren en analyseren). Je kunt ze ook zien als fases die een zich ontwikkelend mens doorloopt. Hij beschrijft hoe de vaardigheid verbeelding kan worden ingezet wanneer de waarneming wordt belemmerd, maar houdt geen pleidooi om die verbeelding expliciet te stimuleren. Het is vooral een proces dat onder bepaalde omstandigheden ontstaat. Van Heusden waarschuwt ook tegen de gedachte dat onderwijs steeds creatief moet zijn. “Creativiteit is niet altijd goed, denk maar aan alle verschrikkelijke dingen die in deze wereld zijn uitgedacht”.

Prikkelend of beschouwend

De Balie_Rottenberg en vd Wateren-gemiddeldVan der Wateren weet niet zeker wat hij aan moet met de theorieën van van Heusden. “Het zou in ieder geval wat warmer kunnen”. Het publiek wordt een tikkeltje onrustig na een opmerking van van Heusden dat leerlingen vooral moeten worden onderwezen in cultuurreflectie. Maar wanneer Cultuurhelden.nl hem vanuit de zaal vraagt of dat de eigen creativiteit van leerlingen minder belangrijk maakt, benadrukt hij dat “(cultuur) maken” daar ook toe behoort. Waaruit weer blijkt dat de ideeën van van Wateren en van Heusden elkaar uiteindelijk niet zoveel ontlopen. Maken, creëren, verbeelden: het is voor beiden onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van een mens. En of het nu vooral moet prikkelen of ook beschouwend mag zijn, de theoreticus en de praktijkman hebben het samen bewezen: cultuureducatie is een (gespreks-)onderwerp van groot belang.

De Groningse hoogleraar Cultuur en Cognitie Barend van Heusden studeerde Nederlands en Algemene Literatuurwetenschap en verdiepte zich in Italië in de semiotiek. Van Heusden werkte na zijn studie en promotie aan diverse Nederlandse universiteiten. Hij heeft publicaties op zijn naam staan op het gebied van literatuur, cultuur, semiotiek en cognitie. Tegenwoordig is hij vooral bekend vanwege zijn betrokkenheid bij ‘Cultuur in de Spiegel’. 
 
Dick van der Wateren is natuurkundeleraar en actief op de weblogs onderzoekonderwijs.net en dickvanderwateren.nl. Ook schreef Van der Wateren mee aan het boek “Het Alternatief”. In dit boek pleit hij ervoor om de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs te leggen bij de onderwijsprofessionals zelf. Voordat Dick ging doceren heeft hij jarenlang gewerkt als wetenschapper (geologisch onderzoek in o.a. Antarctica en Afrika) en als wetenschapsvoorlichter.
 

 

 

Tags:


Over deze Cultuurheld

Miriam is teamleider kunst- en cultuureducatie bij DOK. De eerste periode van Cultuurhelden leidde ze als projectleider het programma in goede banen en zorgde voor een heldere vertaling van de wensen van de Delftse scholen in passende trajecten. Haar drijfveer is om het creatieve vermogen van kinderen aan te boren en te vergroten door op school ruimte te maken voor onderzoek, experiment en het creatief proces.



Reacties niet toegestaan

Naar boven ↑
  • Over Cultuurhelden

    Cultuurhelden zijn de creatieve vormgevers van Cultuureducatie met Kwaliteit in Delft.

    Weten hoe dat in de praktijk werkt? Neem contact op met Janneke Baken door te mailen naar j.baken@dok.info of bel  015 – 212 34 50.

  • Nieuwsbrief

    * Verplicht veld
  • De Cultuurhelden nieuwsbrief ontvang je 4 x per jaar. We delen je gegevens nooit met anderen en afmelden is altijd mogelijk.

  • Volg ons

  • Cultuurpartners

    Cultuurhelden wordt gefinancierd door het Fonds Cultuurparticipatie en de Gemeente Delft en uitgevoerd door DOK.