Column

Gepubliceerd op 10 november 2017 | door Pieter Mols

0

Van muziek slimmer worden

Van muziek word je slimmer, werd de afgelopen jaren in cultuureducatieve kringen hoopvol gecommuniceerd. Dat zou toch prachtig zijn. Als je veel aan muziek doet, er intensief mee bezig bent, zouden delen van je hersenen zodanig aangesproken worden dat je over de hele breedte slimmer zou worden. Far transfer heet dat: als je X oefent, word je beter in Y. Giovanni Sala, expert op dit terrein, zet er zijn vraagtekens bij: ‘Ik vraag me af of dat bestaat. Normaal gesproken oefen je iets, en word je daar beter in.’ Hij wordt geciteerd in een artikel in NRC: Wat kinderen wijzer worden van pianoles: Muziek moet, muziek doet je goed. Dat is een populair idee onder ouders. Maar muziekles maakt een kind niet slim en doorgaans ook niet virtuoos. Muziek maken is vooral mooi, sociaal en inspirerend (zie NRC: Kind wordt niet wijzer van pianoles – wel (vaak) blijer, 25 augustus 2017). Het idee dat kinderen slimmer zouden worden van muziek komt voort uit een onderzoek naar de relatie tussen muziek en IQ van de Canadese psycholoog Glenn Schellenberg. Nu, jaren later, zegt hij zelf ook sceptisch te zijn over de toenmalige positieve resultaten van dit onderzoek: ‘Niemand heeft het echt kunnen repliceren’. Eigenlijk is dat ook wel logisch. Als dit zou kloppen, zouden alle muzikanten ontzettend slim moeten zijn. Maar muzikanten zijn net gewone mensen; sommige zijn heel slim, andere minder. Ondanks hun jarenlange intensieve omgang met het medium.

Far transfer

Een tijdje later stond er in dezelfde krant een interview met Peter Dijkstra, topdirigent van o.a. het Nederlands Kamerkoor (zie NRC: Er wordt in Nederland weinig op écht hoog niveau gezongen, 30 augustus 2017). Het artikel wordt vooral interessant als hij spreekt over opvoeding. ‘In mijn ideale wereld zou elk kind op school elke dag zingen. Wist je dat als mensen samen zingen hun hartslagen bij benadering synchroon gaan lopen? Leren luisteren naar elkaar, verbinding zoeken – dat lijken me vaardigheden die juist nu van enorm belang kunnen zijn’. Ook dit lijkt een beetje op far transfer: als je samen veel zingt, leer je rekening houden met elkaar, verbindingen aan te gaan… Maar het valt te betwijfelen of dat vanzelf gaat. Waarschijnlijk is er iemand nodig die de ervaringen die je tijdens het samen zingen opdoet, ook expliciet maakt, er actief naar vraagt, ze benoemt. Dan is het geen far transfer, maar eerder close transfer.

Close transfer

Rondom far transfer hangt een beetje een idee van: het gaat vanzelf. Als je het ene doet, gebeurt er vanzelf het andere. Maar weinig gebeurt ‘vanzelf’. Close transfer zou dan staan voor een bewuste verbinding. De begeleider, coach, procesarchitect of docent die een leerproces inricht doet dat met een doel: kinderen ervaring op laten doen, die je later kunt gebruiken om te reflecteren op wat je ervaren hebt. Als je kinderen samen laat zingen, kun je het daarna hebben over verbinding zoeken met elkaar en luisteren naar elkaar en wat dat op kan leveren. Als je dat kunt benoemen, kun je daarna misschien de transfer maken naar andere situaties.

Verbinding

Ook Cultuurhelden zijn op zoek naar verbindingen. Het gaat er immers niet in de eerste plaats om, om kinderen in te voeren in de culturele wereld, we zijn er veel meer op gericht om van cultuur onderwijs te maken. De vraag is steeds: hoe kun je cultuur gebruiken als een leermiddel? Verbinding leggen wordt dan haast vanzelf een voorwaarde om dat goed te kunnen doen. Maar het is heel erg de vraag of je door beter te worden in ‘cultuur’, ook vanzelf beter wordt in rekenen, taal, wereldoriëntatie of techniek.

Voor het zoeken van de verbinding tussen taal, rekenen, cultuur, techniek, wereldoriëntatie… zou je kunnen werken vanuit de vakinhoud van al die verschillende disciplines. Op zoek gaan naar de overeenkomsten tussen die verschillen. Ooit benaderden we de wereld als een verzameling kennisdomeinen die ieder hun eigen verhaal vertelden, een eigen jargon, een eigen methode en een eigen referentiekader. Maar in de werkelijkheid van nu zien we die ‘losse’ vakken steeds meer in elkaar overvloeien. Bovendien ervaren kinderen die de wereld onderzoeken de werkelijkheid ook als een complex geheel en niet als een optelsom van verschillende vakken.

Doelstelling

Als je de verbinding zoekt tussen vakken, zou je veel meer moeten kijken naar wat kinderen nodig hebben om de wereld waarin we leven begrijpelijk te maken en ze in staat te stellen om daar een positieve bijdrage aan te leveren. Dan gaat het niet om de vraag hoe je techniek en cultuur met elkaar kunt verbinden, of hoe cultuureducatie een rol kan spelen in het leren van taal en rekenen. Dan gaat het veel meer om de vraag: hoe kunnen expertises van techniek, cultuur, taal, rekenen… bijdragen aan een pedagogisch doel? Hoe kan ieder vak creativiteit en verwondering stimuleren? Hoe kunnen taal, rekenen en cultuur samen kinderen op andere manieren naar de wereld laten kijken? Hoe kan ik wereldoriëntatie samen met cultuur gebruiken om kinderen na te laten denken over de vraag: in wat voor wereld wil ik leven?

Pedagogische vragen dus met vakken en disciplines als bagage voor de leerkracht, coach, procesarchitect om een leeromgeving te bouwen om pedagogische doelen te versterken. Close transfer, waarin ervaringen worden opgedaan, barrières worden opgeworpen, weerstand wordt georganiseerd om op die ervaring te reflecteren en er mogelijke transfers naar nieuwe eigen situaties van te maken verbindingen te leggen met wat je al weet en wat nieuw is. Maar vanzelf gaat dat niet.


Over deze Cultuurheld

Pieter is de trainer en ontwikkelaar van de basistrainingen met schoolteams en kunstdocenten en sparring partner en ontwikkelaar voor het programma Cultuurhelden. Pieter was leerkracht in alle groepen van het basisonderwijs, schoolbegeleider en directeur van een erfgoedmuseum. Hij ontwikkelt, doceert en publiceert o.a. op het brede terrein van cultuureducatie. Pieter is beeldend kunstenaar. In 2000 startte hij het cultureel constructiebureau ContraPunt.



Reacties niet toegestaan

Naar boven ↑
  • Over Cultuurhelden

    Cultuurhelden zijn de creatieve vormgevers van Cultuureducatie met Kwaliteit in Delft.

    Weten hoe dat in de praktijk werkt? Bekijk de video-impressie of bel 0642653112.

  • Nieuwsbrief

    * Verplicht veld
  • De Cultuurhelden nieuwsbrief ontvang je 4 x per jaar. We delen je gegevens nooit met anderen en afmelden is altijd mogelijk.

  • Volg ons

  • Cultuurpartners

    Cultuurhelden wordt gefinancierd door het Fonds Cultuurparticipatie en de Gemeente Delft en uitgevoerd door DOK.