Reportage

Gepubliceerd op 14 juni 2018 | door Ann Meijer

0

De didactische waarde van reflectie

Bewustwording en zelfinzicht

In een helder betoog analyseerde Monique Fischer tijdens de Masterclass Reflecteren op 16 mei het verschil tussen evalueren en reflecteren en ging ze dieper in op de didactische waarde van reflectie. Ook oefenden de deelnemers met behulp van de vragenpiramide (een handige tool voor reflectievragen) een reflectiegesprek. De inzichten van Monique Fischer lijken van brede waarde te zijn voor de ontwikkeling van het zelfbewustzijn, zowel binnen als buiten het cultuuronderwijs. In dit artikel een omschrijving van de belangrijkste kennis die we opdeden.

Evalueren of reflecteren

Bij evalueren kijk je samen of alleen terug op een proces. Je trekt vervolgens conclusies over hoe het beter kan. Bij reflecteren gaat het om het ontwikkelen van zelfinzicht, je staat stil bij wat een actie, keuze of onderwerp voor jouzelf betekent en word je je hier bewust van. Deze twee begrippen worden nog weleens met elkaar verward.

Als bij het reflecteren elk kind gedurende het schooljaar een aantal keer aan bod komt, zal dit hem of haar al enorm helpen in zijn bewustwording en zelfinzicht. Door dit in groepsverband te laten plaatsvinden, zullen ook andere leerlingen uit de groep gewend raken aan dit bewustzijnsproces.

De juiste vragen, vrij van oordelen

Blijft over de vraag: hoe begeleid je de reflectiefase van kinderen? Het stellen van de juiste vragen, staat aan de basis hiervan. Ook houding en standpunt van de begeleider zijn logischerwijs van belang: een veilige leeromgeving zonder goed of fout, zonder oordeel. Op deze manier kan er voorkomen worden, dat leerlingen sociaal wenselijk antwoorden; precies dat wat we niet willen. Het gaat juist om het bevorderen van zelfinzicht.

Een manier die effectief wordt gebruikt, is om een onderwerp of activiteit in verbinding te brengen met de belevingswereld van het kind. Door hierop door te vragen, laat je het kind over zichzelf in relatie tot het onderwerp nadenken.

De vragenpiramide

Fischer introduceert een praktische tool bij het stellen van deze vragen: de Vragenpiramide. Hierin zijn vragensoorten genoemd, die oplopend zijn in denkdruk en aansluiten bij het niveau en vertrouwen van de leerling. Bovenaan staan de meer gesloten vragen, daaronder de meer gerichte open vragen en vervolgens kun je eindigen met meer persoonsgerichte open vragen.

De opbouw van vragen zonder denkdruk (gesloten vragen) naar vragen met meer denkdruk (open en persoonsgericht) helpt bij het proces. De waaromvraag blijkt de moeilijkste, terwijl dit een vraag is waar we maar al te vaak direct mee starten. Waarom is een erg omvangrijke vraag, die ervoor kan zorgen dat het kind zonder tussenstappen zoveel denkdruk moet verrichten, dat hij dicht slaat. Vragen als: wat zie je, wat denk je, wat voel je, enzovoort, zijn effectiever en concreter van aard. Zo begeleid je stap voor stap het denkproces van het kind.

Leeftijden en inzichten

Reflecteren is mogelijk met kinderen vanaf vier jaar. Kinderen ontwikkelen vanaf deze leeftijd een theory of mind; ze ontdekken dat mensen verschillend kunnen denken. Dit inzicht in verschillen ontwikkelt zich gedurende de jaren steeds verder, wat ervoor zorgt dat leerlingen in groep 8 vaak diepere, persoonsgerichte vragen aankunnen.

Al tijdens de bijeenkomst nam ik me voor om reflectie als didactisch middel bewuster toe te gaan passen. Ik ben geïnspireerd en heb er zin in. Dank je wel Monique!

Wil je meer weten?

Boek: Reflect(l)eren in het basisonderwijs van Monique Fischer, beschikbaar via bol.com voor € 21,95.
Daarnaast ontwikkelde o.a. Monique Fischer Reflectiekaarten in opdracht van Kunstbalie in het kader van De Cultuur Loper. Hierin zijn voor elke leeftijd in het primair onderwijs reflectiekaarten opgenomen.


Over deze Cultuurheld

Ann is sr. adviseur voor Cultuureducatie met Kwaliteit. Ze werkte jarenlang als theaterdocent, ontwikkelde en begeleidde kunsteducatieve onderwijsprojecten in binnen-en buitenland. Ann maakte studie van meervoudige intelligentie en creativiteitsontwikkeling. Ze maakt vertalingen naar de praktijk; verbindend, verbredend, verdiepend. Daarnaast heeft ze een theateropleiding en een Master Interdisciplinaire Kunsteducatie. Ze is bevlogen, enthousiast en ervaren.



Reacties niet toegestaan

Naar boven ↑
  • Over Cultuurhelden

    Cultuurhelden zijn de creatieve vormgevers van Cultuureducatie met Kwaliteit in Delft.

    Weten hoe dat in de praktijk werkt? Bekijk de video-impressie of bel 0642653112.

  • Nieuwsbrief

    * Verplicht veld
  • De Cultuurhelden nieuwsbrief ontvang je 4 x per jaar. We delen je gegevens nooit met anderen en afmelden is altijd mogelijk.

  • Volg ons

  • Cultuurpartners

    Cultuurhelden wordt gefinancierd door het Fonds Cultuurparticipatie en de Gemeente Delft en uitgevoerd door DOK.